1️⃣ NAS: «Umumî delil ile sabit olan küllî hükme veya umumî kaideye muhalif olarak bir meselenin hükmünü bildiren muayyen bir nassın bulunması.» → Kur'an'dan: Vasiyet (kıyasen caiz olmamalı — «ölümden sonra mülkiyetin sona erdiği ana dayandırılan bir temliktir»; Nisâ 4/12 istisna eder); «Malım sadakadır» sözü → Tevbe 9/103 (kitapta 9/13) ile sadece zekât malı kastedilmiş sayılır. → Sünnetten: unutarak yeme (oruç devam eder); selem («Kim meyvede selem yaparsa kilesi belli, kilosu belli, vadesi belli yapsın»); hıyâr-ı şart (akitlerdeki lüzum/kesinlik esasına ters — Hıbbân b. Münkız hadisi, 3 gün); arâya satışı (taze↔kuru hurma takası — ihtiyaç sebebiyle).
2️⃣ İCMA: tek örnek — İSTİSNÂ (marangoza sipariş). Kıyasen bâtıl (eşya akid anında yok); âlimler halkın yapageldiği akit + ihtiyaç sebebiyle caiz olduğunda icma ettiler.
3️⃣ ÖRF: hamam ücreti (süre ve su miktarı belirsiz, ama ihtiyaç + tespit çok zor); menkul eşyanın vakfı (kısa ömürlü, oysa vakıfta asıl devamlılık — ihtiyaç + örf).
4️⃣ ZARURET: necaset düşmüş kuyu/kova («bir miktar su çekildikten sonra» temiz sayılır); yırtıcı kuş artığı (gaga kemiktir + sahra sakinleri için kaçınmak imkânsız).
5️⃣ HAFÎ KIYAS: arazi vakfı — celî: vakıf~satış (mülkiyetten vazgeçme) → irtifak hakları dahil değil; hafî ✅: vakıf~kira (intifa hakkı) → dahil, çünkü «vakıftan maksat sadece intifa ve istifadedir». + satıcı-müşteri yemini (kıyas: sadece müşteri; istihsan: her ikisi de).
6️⃣ MASLAHAT: sefihin hayır vasiyeti; Benî Hâşim'e zekât (Ebû Hanîfe — Beytü'l-Mâl vermediğinde perişan olmasınlar diye); işçi/sanatkâr tazmini («gevşek davranmasınlar diye» — kıyasen emin sayılır, emin tazmin etmez).